Gỡ Khó Cơ Chế Mua Bán Điện Trực Tiếp (DPPA): Cần Cơ Chế Giá Và Mở Rộng Đối Tượng

Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cho điện mặt trời mái nhà đang vướng nhiều nút thắt về đối tượng tham gia và giá lưới điện. Khám phá các giải pháp gỡ khó từ chuyên gia.

Tại tờ trình về dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực gửi Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương cho biết đang tích cực hướng dẫn thực hiện Nghị định số 57/2025/NĐ-CP về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy vẫn còn nhiều “điểm nghẽn” khiến dòng năng lượng sạch chưa thể chảy thông suốt từ mái nhà này sang mái nhà khác.

1. Nút thắt từ tiêu chuẩn “khách hàng sử dụng điện lớn”

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là quy định về quy mô tiêu thụ. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp phải tiêu thụ tối thiểu 200.000 KWh/tháng mới được công nhận là khách hàng lớn và đủ điều kiện tham gia DPPA.

Bà Nguyễn Như Thanh Thư, Trưởng Bộ phận Năng lượng tái tạo KCN DEEP C Hải Phòng, cho biết:

• Chỉ khoảng 16% doanh nghiệp (29 trên 180 đơn vị) tại KCN DEEP C đủ điều kiện tiếp cận DPPA.

• Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) có nhu cầu xanh hóa sản xuất rất lớn nhưng lại bị loại khỏi cuộc chơi do vướng quy định về sản lượng.

Kiến nghị: Cần cho phép doanh nghiệp linh hoạt chia sẻ điện mặt trời mái nhà trong nội khu mà không bị ràng buộc quá khắt khe bởi quy mô tiêu thụ của từng nhà máy riêng lẻ.

2. Nghịch lý thừa – thiếu điện mặt trời trong cùng một Khu công nghiệp

TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), chỉ ra sự lãng phí nguồn lực khi cơ chế “sau công tơ” tại các KCN còn hạn chế.

Hiện nay, việc chia sẻ năng lượng tự sản tự tiêu giữa các nhà máy trong cùng một “hàng rào” KCN vẫn gặp khó:

• Nhà máy A: Có diện tích mái kho lớn, lắp điện mặt trời nhưng không dùng hết.

• Nhà máy B: Đứng ngay bên cạnh, đang rất cần năng lượng sạch để lấy chứng chỉ xanh nhưng không thể mua trực tiếp từ nhà máy A.

Giải pháp đề xuất: Sớm hoàn thiện hướng dẫn thực hiện DPPA nội khu qua đường dây riêng. Trong đó, chủ đầu tư hạ tầng KCN nên đóng vai trò là đầu mối điều phối và bán lẻ điện nội khu, hình thành các hệ thống lưới điện nhỏ (microgrid) hiệu quả.

3. Bài toán giá điện và chi phí dịch vụ lưới điện

Ông Phan Công Tiến, Giám đốc Viện Nghiên cứu ứng dụng năng lượng thông minh, nhận định cơ chế DPPA qua lưới điện quốc gia (EVN) hiện nay vẫn thiếu quyền lựa chọn thực chất cho khách hàng.

Những bất cập về giá trong hợp đồng DPPA:

1. Mất tính phòng ngừa rủi ro: Các nhà máy điện hiện buộc phải chào giá theo thị trường giao ngay thay vì được tự do đàm phán giá dài hạn. Điều này khiến DPPA không có nhiều khác biệt so với mua điện gián tiếp.

2. Thiếu minh bạch phí dịch vụ: Chi phí truyền tải và phân phối điện chưa được quy định rõ ràng. “Không xác định được chi phí vận chuyển thì khó có thể thực hiện mua bán” – ông Tiến ví von.

4. Lộ trình mở rộng đối tượng và hoàn thiện pháp lý

Trước những phản hồi từ thực tế, Cục Điện lực đang tiến hành rà soát và đánh giá tình hình thực hiện cơ chế DPPA. Các định hướng trọng tâm bao gồm:

• Mở rộng đối tượng: Nghiên cứu cho phép các nhóm khách hàng nhỏ hơn tham gia theo lộ trình phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường.

• Làm rõ trách nhiệm: Xác định cụ thể vai trò của các chủ thể cung ứng điện tại KCN và khu kinh tế.

• Cơ chế giá thị trường: Tiếp tục hoàn thiện cách tính giá điện trong giao dịch DPPA, đảm bảo tính thị trường và kiểm soát biến động chi phí trong dài hạn.

Việc gỡ khó cho mua bán trực tiếp điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu Net Zero mà còn giảm áp lực đầu tư cho hệ thống điện quốc gia, hướng tới một nền kinh tế xanh bền vững.