Giáo viên đưa “bộ ruột” xe điện lên bảng thực hành, giải bài toán đào tạo nghề xe điện
Khi ô tô điện ngày càng phổ biến tại Việt Nam, đào tạo kỹ thuật viên xe điện đang đối mặt với nút thắt lớn: thiếu thiết bị thực hành pin cao áp và hệ thống điều khiển điện. Trước thực tế đó, một nhóm giảng viên tại TP.HCM đã có cách làm sáng tạo khi “mổ bụng” xe điện thật, đưa toàn bộ linh kiện cốt lõi lên sa bàn giảng dạy.
Đưa linh kiện xe điện thật vào lớp học
Mới đây, nhóm giáo viên Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An (TP.HCM) đã xây dựng thành công mô hình hệ thống điều khiển điện và pin cao áp trên ô tô điện, giúp sinh viên quan sát, vận hành và chẩn đoán lỗi một cách trực quan, an toàn.
Mô hình này đã vượt qua hàng trăm sản phẩm để giành giải Nhì chung cuộc tại Hội thi Thiết bị đào tạo tự làm TP.HCM năm 2025 do Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM tổ chức – hội thi có quy mô lớn nhất từ trước đến nay sau khi TP.HCM hợp nhất.
“Mổ xẻ” xe điện như một cơ thể sống
Theo ThS Nguyễn Vĩnh Hiệp – Trưởng khoa Ô tô, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An, điểm khác biệt lớn nhất của mô hình là sử dụng linh kiện thật, được tháo nguyên bản từ xe điện tải van Wuling EV50 thay vì mô phỏng lý thuyết.
Nếu xem xe điện như một cơ thể sống:
-
Pin cao áp là nguồn năng lượng
-
Hệ điều khiển điện là bộ não
-
Động cơ điện là trái tim tạo lực kéo
Tất cả được bố trí lại trên sa bàn, kết nối bằng dây cao áp, dây tín hiệu và giắc cắm tiêu chuẩn, giúp người học dễ quan sát, đo kiểm và thao tác an toàn.
Pin cao áp LiFePO4 được “công khai hóa”
Phần pin cao áp – vốn được xem là “vùng cấm” trên xe điện thật – được đưa ra ngoài một cách có kiểm soát. Mô hình sử dụng pin LiFePO4, đặt trong hộp kim loại có nắp mica trong suốt để sinh viên quan sát cấu trúc bên trong.
Đi kèm là hệ thống quản lý pin BMS, đảm nhiệm:
-
Giám sát điện áp, dòng điện, nhiệt độ từng cell
-
Cân bằng cell pin
-
Tự động bảo vệ khi phát sinh sự cố
Nhờ đó, sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn hiểu sâu cách pin xe điện vận hành trong thực tế.
Biến điện năng thành chuyển động ngay trên sa bàn
Khối sa bàn trung tâm cho thấy rõ cách xe điện chuyển đổi năng lượng. MCU (bộ điều khiển động cơ) thực hiện chuyển đổi dòng DC từ pin thành AC ba pha để điều khiển tốc độ và mô-men xoắn động cơ, đồng thời tái tạo năng lượng khi phanh.
Bên cạnh đó là bảng mạch đo kiểm và bảng tạo lỗi (pan), mô phỏng đầy đủ bảng đồng hồ, bàn đạp ga – phanh, cần số và khóa điện như trên xe thật.
Chủ động tạo lỗi, sinh viên học cách “bắt bệnh” xe điện
Điểm nổi bật của mô hình là giáo viên có thể chủ động tạo lỗi bằng cách rút các giắc tương ứng. Khi đó, hệ thống sẽ:
-
Không khởi động
-
Hoạt động bất thường
-
Hoặc hiển thị mã lỗi trên bảng táp-lô
Sinh viên sẽ thực hành đầy đủ quy trình kỹ thuật: quan sát hiện tượng, đọc mã lỗi, tra cứu thông tin, đo kiểm mạch điện và khoanh vùng nguyên nhân – đúng chuẩn kỹ thuật viên xe điện chuyên nghiệp.
Giải pháp đào tạo xe điện hiệu quả, chi phí thấp
Theo nhóm tác giả, mô hình được hoàn thiện trong vòng 6 tháng và tập trung vào 3 năng lực cốt lõi mà kỹ thuật viên xe điện bắt buộc phải có:
-
Vận hành đúng quy trình
-
Tuân thủ nghiêm ngặt an toàn điện cao áp
-
Chẩn đoán và xử lý lỗi theo logic kỹ thuật
So với việc nhập thiết bị nước ngoài hoặc mua xe điện nguyên chiếc để dạy học, mô hình này tiết kiệm chi phí hơn nhiều, dễ bảo trì, thay thế linh kiện và tận dụng pin còn hiệu suất trên 75% – phù hợp định hướng phát triển bền vững.
